వ్యాఖ్యాత :
ఈ సువిశాల భారత దేశంలో ఒక చిన్న పల్లెటూరు - ఆ పల్లె టూర్లో బంజరు భూమిలో బంగారం మట్టిలోపలా మాణిక్యం పండించే రైతులూ దండిగ వున్నారు - మహదండిగ వున్నారు

కడుపుకు తిండి – కంటికి నిద్ర - ఒంటికి సుఖమూ
ఏనాడెరుగని కష్టపడేటీ కూలీ - సోదరులున్నారూ ఆహా సోదరులున్నారు

వ్యాఖ్యాత :
కష్టపడే వాళ్ళే కాక, వాళ్ళను కాపు కాసే
మహనుభావులు కూడా వున్నారు. వాళ్ళెవరయ్యా అంటే

మునసబు :
నేనే మునసబునీ - మూడూళ్ళకు మునసబునీ
తప్పుడు కేసులు పెడతాను.. మీ తాటలు వొలిపిస్తాను
పన్నుమీద పన్నేయిస్తా - ఉన్నది జప్తు చేయిస్తా
నా మాట కెదురులేదు - నా కర్ర కెదురు లేదు
సాగిపోయెరా హళాహళీ సాగుతుందిరా భళాభళీ
హే సాగిపోయెరా హళాహళీ సాగుతుందిరా -
భళా భళీ

వ్యాఖ్యాత:
ఆయనకు తోడుగా

కరణం :
కలం పోటుగాణ్ణి – ఈ వూరికి కరణాన్నీ
రూపాయిస్తే తల వూపేస్తా… రెండే యిస్తే మొండి సంతకం
వరహా యిస్తే కరుకు సంతకం ఆపై నిస్తే అన్నీ చూప్తా
అడంగులెత్తితే హడలిపోతరూ- చిట్టా తిప్పితే చితికిపోతరూ
ముఫర్జు లెత్తితే మునిగిపోతరు గొలుసు లాగితే తాడే తెగుతాదీ
అహ – కలం పోటుగాణ్ణి
ఆమ్యా - మ్యా - హ్యూ - మ్యహం

పెదకాపు:
ఏయ్ తళాంగు తధిగిణ - తళాంగ తధిగిణ
తధిగిణ - తధిగిణ - తధిగిణతోం
పెత్తందారుకు పెత్తందారును పెదకావును నేను
రాజులకాలం పోయిందీ — తరాజుల కాలం వచ్చిందీ
స్వరాజ్యమన్నది మాకే సొంతం ఏలుతూ వుంటాం
గ్రామాలన్నీ కాదన్నారా
తళాంగు తకధిమి తిరకటతోం
తిరకటతోం - తిరకటతోం తోం
చాకలి - మంగలి - కుమ్మరి - కమ్మరి - మాలా- మాదిగ
బీదా — బిక్కీ రైతూ కూలీలంతా మా కాళ్లకు మొక్కాలీ
కాదన్నారా - లేదన్నారా
తళాంగు తధిగిణతోం - తళాంగు తధిగిణతోం
తళాంగు తధిగిణతోం తళాంగు తధిగిణతోం

పెదకాపు : కరణం – ఈ వూళ్లో గట్టు పడని చేనేదైనా వుందా?
కరణం : లేకే మండీ - రామ లక్ష్మణులని ఇద్దరు సోదరులున్నారు.
పెదకాపు : అయితే, ఇంకా నీ సూపు వాళ్ళ
మీద పడలేదన్నమాట
కరణం : ఆ... .... లేదు లేదు లిటికేషను పెడతా
జాయింటు పట్టా పాయింటు లేదూ విడగొడతా-చెడగొదతా- నా తడాఖచూపిస్తా ॥కలంపోటు॥

ముగ్గురూ : దేవతలమ్మేమూ గ్రామ దేవతలమ్మేము
గంగానమ్మ గజగజలాడు పోలేరమ్మే పునికిసతాడు
మా పేరు చెప్పితే_మాలచ్చమ్మే మంటలు దూకు
॥దేవతలం॥

వ్యాఖ్యాత :
ఈ త్రిమూర్తుల్లో ఒకడైన మునసబుకి ఓ ముద్దుల కొడుకున్నాడు.
చంటిబాబు : చవటాయను నేను వట్టి చవటాయను నేను మయ్య కొట్టినా - మరెవరు తిట్టినా
నోటిలో వేలేసుకు తిరిగే చపటాయను నేను
వట్టి చవటాయను నేను-ట్వయ్-ట్వయ్.ట్వయ్..

వచనం :
పెదకాపు : ఏవయ్యా మన వాడికి వయసాచ్చేసినట్టుంది. పెళ్లి చేసెయ్య కూడదూ?
కరణం : మన రామయ్య కూతుర్ని చేసేస్తే సరి
మల్లెపువ్వు లాంటి పిల్లా మాంచి కట్నమూనూ
మునసబు : సరే చేసేద్దాం? -
కరణం : శుభస్య శీఘ్రం
వ్యాఖ్యాత: కానీ అ మొదటి రాత్రే - కన్నె కలలూ కరిగిపోయె-కన్న కలలూ కల్లలాయె నిండుగా నూరేళ్ల బ్రతుకూ అడవి గాచిన వెన్నెలాయే.
మామ : కామదాహం కళ్ళుగప్పి-కోడలైనా తప్పులేదని
వావి వరసలు మరచిపోయీ_కౌగిలింతల కరగమన్నాడు.
కౌగిలింతల కరగమన్నాడు.
కోడలు: తగదూ తగదూ -- తగదు తగదని తల్లడిల్లీ - గోడు గోడును కంట నీరిడీ - కనికరించి వదలమన్నాదీ…మావా కాళ్ళపై బడీ వేడుకున్నాదీ కాళ్ళపైబడి వేడుకున్నాదీ.
మామ : పటపటామని పళ్ళు కొరికీ చెండ్ర నిప్పులు
చెరిగే కళ్ళతో
హుంకరించి_ఘీంకరించి… పైటలాగీ ఒడిసిపట్టీ
కన్నె బతుకును చెరచబోయాడు
కన్నె బతుకును చెరచబోయాడు
కోడలు : కమిలి కుమిలీ గుండె పగిలీ -
దిక్కులేకా మొక్కులేకా పులికి చిక్కిన లేడిలాగా
హోరుహోరున పరుగులెత్తిందీ-
నూతిలో పడి నీట గలిసిందీ... మన.. జాతి పరువే మంటగలిపిందీ..

[ఈ వీధి భాగవతం చూస్తున్న ప్రేక్షక జనంలోంచి]

అసలు పెదకాపు : ఆపండెహె ఎదవ బాగోతం మీరూ
రేయ్ ఇంకా కూకున్నారేరా లెగండెహె-
పాలేరు ఎంకడు: అ గంఢీ.అప్పుడే యాడైపోయిందీ --
ఎవడి భాగోతం ఏందో ఇంకా సూడండి-
కూసోండి - కూసోండి. స్టేజీ పై కి వచ్చి

ఎంకడు: నడుమెత్తనీకుండా నడిజాముదాకాను
నడ్డిరగబొడిసేటి..అసామినే నమ్ము
పెదకాపు పాలేరునూ నేనూ పెదకాపు పాలేరును
నేనూ పెదకాపు పాలేరునూ
ఆరుగాలం గొడ్డుసాకిరీ సేసినా ఏవుందినాకూ
వూరిలో నాకెవరు లేరండీ నాకున్నదంతా లచ్చిమేనండి

[జనంలో కెవ్వున “కేక” - ఆ ఎంకడి పెళ్ళాం మాలచ్చి
వస్తుంది. స్టేజీ ఎక్కేసింది.]

మాలచ్చి : మావమీద ఆశతప్ప ఏవీ ఎరగని సిన్నదాన్ని
సావు బతుకుల్లో - తోడు నీడగా మావతోనే మసులుకుంటా
ముసురోళ్ళ మాలచ్చినీ నేను మా మావ మాలచ్చిని
ఇదరూ : సేయి సేయి కలిసి మెలిసి సెంప సెంఫ సేరదీసి
ఒకరికొకరం వొదిగిపోయామూ మేమూ పెళ్లి గడియకు సేరుకున్నాము
ఎంకడు : ఇయ్యాల్టికి నన్నొదిలెయ్యండి బాబుగారూ
పెదకాపు : పెళ్ళయినంత మాత్రాన కళ్ళంలో కాపలా వదిలేత్తావంటా - గింజలెవరు సూత్తారు ?
ఎంకడు : ఇయ్యాల మొదట రోజండీ
పెదకాపు : ఏడిశావ్ – ఏం జెప్పక - ఎల్లి కాపలాగాయ్

వ్యాఖ్యాత : కాపలా కాస్తున్న ఎంకడికి ఎటు చూసినా
మాలచ్చే - కనపడుతుంది -
చందురూడా చందురూడా
గుండెల్లో ఏటేటో గుబులుగా వున్నాది --
ఎన్నెల్లూ ఎచ్చగా మండిపోతున్నాదీ
మాలచ్చీ తానొత్తే ఎంత బాగుంటాది
ఎదురెల్లి వాటేసి తెచ్చుకుంటాను.
పొదరిల్లూ గడి వేసి సుట్టుకుంటాను
వులుకు నడకల తోటీ కదిలి వచ్చిందీ -
లచ్చీ కదలి వచ్చింది
వులుకుపలుకూ లేకా ఓర సూసిందీ - లచ్చీ ఓర సూసుంది.
మా లచ్చీ లేకుండా ఎందుకీ జలమా ఇంకెందుకీ జలమా
॥చందురూడా॥

వ్యాఖ్యాత :
కాని - ఎంకడి కోసం ఎదురు చూస్తున్న అచ్బీమిని
కరణం, మునసబు, పెదకాపు రాక్షసుల్లా చెరబట్టారు
రాతి గెండెల రక్కసోళ్లు చుట్టు ముట్టారూ --
రాబందుల మూకలాగా పోడిచి తిన్నారూ -
కామచిలక కలల గూడు కొల్ల గొట్టారూ.
ఎన్నిసార్లో పిచ్చితల్లీ పెనుగులాడిందీ
వన్నె తొలగీ మాలచ్చిమి గొల్లుమన్నాదీ
కన్నెపరువం కంట నీరై కరిగిపోయిందీ -
గిల గిల లాడే లచ్చిని చూసి ఎంకడు నిప్పులు చెరిగాడు
సల సల కాగే నెత్తురు పొంగిన వొళ్ళే మంటలు గక్కింది
ఉరుములాగ గర్జించాడూ - పిడుగులాగ పైబడ్డాడు...
ఏయ్_ఉరుములాగ గర్జించాడు. పిడుగులాగ పై బడ్డాడు
ముగ్గురు కలిసి ఎంకడినీ ముడుసు విరగదన్నీ-
కళ్ళంగింజలు కాజేసాడని కల్లబొల్లులే అల్లారూ....
వూళ్లోవాళ్లు కళ్ళప్పగించి వేడుగ చూశారు.
కాల్చిన కొడవలి పట్టుకోమనీ- గంగమ్మగుడికే జేర్చారు.--
స్టేజీమీద ఉన్న అందరూ — లేవందీ - లేవండీ- అన్నలూ లేవండి
కదలండి - కదలండి అమ్మలూ కదలండీ
మోసాలు దోపిడీలు సాగించిన పెద్దోళ్ళు-
అన్నాయం అక్రమాలు సేసినా నాయాళ్ళు
ఆచారం పేరుచెప్పి నేరాలు చేసినోళ్ళు
గంగమ్మ బొమ్మ సూపి మన బతుకులు మాడ్చినోళ్లు
దగాకోరులున్నారు దగుల్బాజీలున్నారు -
లేవండీ మన మద్దెనెవున్నారు. వోళ్లుతెరుత్తున్నారు.. ఏయ్ || లేవండీ ||

ఇన్నాళ్లూ మూసుకున్న మననోళ్ళు తెరవండి -
ఇన్నాళ్లు చెప్పలేని మన న్యాయం సెప్పండి
లేవండి - కదలండీ - దొంగల్ని పట్టండి
సాగదు అన్నాయం- ఇక సాగదని పాటండీ
నాయం నిలబెట్టండీ — లేవండీ కదలండీ - ఏయ్ || లేవండీ॥